Jezus prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek

Katecheza (II/26): Odpowiedź soborów na pierwsze pytania i spory teologiczne

Od początku istnienia Kościoła pojawiały się pytania o wzajemna relację bóstwa i człowieczeństwa w osobie Jezusa Chrystusa. Ze szczególną mocą wybuchły one po edykcie mediolańskiem (313r.). Pytaniami tymi zajęły się pierwsze sobory powszechne: Nicea, Konstantynopol, Efez i Chalcedon (IV/V w.).

Przypomnienie:

Sobór Powszechny (łac. Concilium Oecumenicum) to uroczyste zgromadzenie Kolegium Biskupów i innych przedstawicieli całego Kościoła obradujące wraz i pod przewodnictwem Biskupa Rzymu (papieża) lub jego przedstawiciela (legata). Obrady soboru dotyczą ważnych zagadnień całego Kościoła, a zwłaszcza jego jedności w sprawach dogmatycznych i organizacyjnych. (zob. YC 140, 143)

Synod to zebranie przedstawicieli Kościoła w celu zajęcia się jednym konkretnym tematem (np. w 2009 odbył się synod poświęcony Afryce). Po synodzie papież opracowuje dokument zwany adhortacją posynodalną.

Pierwsze Sobory Powszechne:

Tak zwany Sobór Jerozolimski – ok. 49 roku

Opisany w Dziejach Apostolskich (Dz 15,1-29).

Ustalenia: Chrześcijanie wywodzący się z pogaństwa nie są zobowiązani do przestrzegania żydowskich przypisów rytualnych (np. obrzezanie). W ten sposób chrześcijaństwo otwarło się na świat pogański i nie zostało społecznością zamkniętą w obrębie judaizmu.

I Sobór w Nicei – 325 rok

Zwołany przez papieża św. Sylwestra I na prośbę cesarza Konstantyna I. Nicea k/Konstantynopola

Ustalenia: Jego głównym osiągnięciem doktrynalnym było zdefiniowanie zagadnienia relacji Jezusa do Boga Ojca, ogłoszenie Symbolu wiary; ustalenie sposobu obliczania daty Wielkanocy; i wydanie pierwszych kanonów.
Nauka o bóstwie Jezusa: Syn Boży jest współistotny Bogu Ojcu. Odrzucenia poglądów Ariusza (kapłan z Aleksandrii). Ok. 300 uczestników.
Porównaj: KKK 465.

II Sobór w Konstantynopolu – 381 rok

Zwołany przez cesarza Teodozjusza I wraz św. Grzegorzem z Nazjanzu, biskupem Konstantynopola. Później był tu jeszcze V sobór w 553 oraz VI – 680.

Ustalenia: Nauka o boskości Ducha Świętego. Odrzucenie herezji pneumatomachów, polegającej na uznawaniu Ducha Świętego za istotę stworzoną.

Po pierwszych dwóch soborach rozbudowano Credo apostolskie formułując Credo nicejsko-konstantynopolitańskie.

Salus Populi Romani w Bazylice Santa Maria Maggiore w Rzymie

III Sobór w Efezie – 431 rok

Zwołany przez papieża Celestyna I na prośbę cesarza Teodozjusza II

Ustalenia: Jezus to jedna z trzech Osób Boskich. Nie można mówić, że są w Nim dwie osoby: boska i ludzka. Konsekwentnie Maryi - Matce Jezusa - przysługuje tytuł Bogarodzica (gr. Θεοτόκος, Theotokos). Odrzucenie poglądów Nestoriusza (mnich z Antiochii, później biskup Konstantynopola).
Porównaj: KKK 466.

W tym czasie ustanowione też najstarsze święto maryjne: Uroczystość Bożej Rodzicielki, ułożono modlitwę "Pod Twoją obronę" oraz rozpoczęto budowę Bazyliki Matki Bożej Większej w Rzymie (Santa Maria Maggiore).

Artemizjon - świątynia Artemidy w Efezie, jeden z siedmiu cudów starożytnego świata. Powstała w VI przed Chr. W 356r przed Chr. świątynię spalił szewc Herostrates.

IV Sobór w Chalcedonie – 451 rok

Zwołany przez papieża Leona Wielkiego (czasy cesarza Marcjana). Chalcedonie leżał na terenie obecnej w Turcji.

Ustalenia: Sobór uzgodnił wiarę dotyczącą istnienia dwóch natur w Chrystusie - boskiej i ludzkiej - z wiarą w to, że jednocześnie jest On jedną Osobą – unia osobowa. Odrzucenie poglądów monofizytów.

Kościół naucza, że w Jezusie istnieje nadzwyczajne i jedyne połączenie dwóch natur, określane jako unia hipostatyczna. Dzięki tej unii obie natury: boska i ludzka są zjednoczone w jednej Osobie Słowa, "bez zmieszania, bez zmiany, bez rozdzielenia i rozłączenia".

DsCh, II/125.

Symbol Nicejsko-Konstantynopolitański (IV w. - KKK 195)

Wierzę…
w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego Jednorodzonego,
który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami.

Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego.

Zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu, a przez Niego wszystko się stało.

On to dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba.
I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem.

Ukrzyżowany również za nas pod Poncjuszem Piłatem został umęczony i pogrzebany.
I zmartwychwstał trzeciego dnia, jak oznajmia Pismo.
I wstąpił do nieba; siedzi po prawicy Ojca.

I powtórnie przyjdzie w chwale sądzić żywych i umarłych,
a królestwu Jego nie będzie końca…

Katechizm Kościoła Katolickiego * KKK 423-478 »

188 Greckie słowo symbolon oznaczało połowę przełamanego przedmiotu (na przykład pieczęci), którą przedstawiano jako znak rozpoznawczy. Przełamane części składano ze sobą, by sprawdzić tożsamość tego, kto przyniósł drugą połowę. Symbol wiary jest więc znakiem rozpoznawczym oraz znakiem jedności między wierzącymi. Symbolon oznacza także zbiór, kolekcję lub streszczenie. Symbol wiary jest zbiorem podstawowych prawd wiary, dlatego służy jako pierwszy i podstawowy punkt odniesienia dla katechezy.

190 Symbol jest więc podzielony na trzy części: "Pierwsza jest poświęcona pierwszej Osobie Boskiej i przedziwnemu dziełu stworzenia; następna drugiej Osobie Boskiej i tajemnicy Odkupienia ludzi; ostatnia natomiast trzeciej Osobie Boskiej, będącej źródłem i zasadą naszego uświęcenia". Te trzy części są "trzema rozdziałami naszej pieczęci (chrzcielnej)".

194 Symbol Apostolski został nazwany w ten sposób, ponieważ słusznie jest uważany za wierne streszczenie wiary Apostołów. Jest to starożytny symbol chrzcielny Kościoła rzymskiego. Jego wielki autorytet wynika z faktu, że "jest on symbolem, którego strzeże Kościół rzymski, Kościół, gdzie miał siedzibę Piotr, pierwszy z Apostołów, i dokąd przyniósł wyrażenie wspólnej wiary" (św. Ambroży).

195 Symbol Nicejsko-Konstantynopolitański czerpie wielki autorytet stąd, że jest owocem dwóch pierwszych soborów powszechnych (325 i 381r.). Także dzisiaj jest wspólny wszystkim wielkim Kościołom Wschodu i Zachodu.

469 Kościół wyznaje (…), że Jezus jest niepodzielnie prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem. Jest On prawdziwie Synem Bożym, który stał się człowiekiem, naszym bratem, nie przestając przez to być Bogiem, naszym Panem: Niezmienny w swoim Bóstwie, przyjął to, co ludzkie - śpiewa liturgia rzymska. Liturgia św. Jana Chryzostoma głosi i śpiewa: O Synu Jedyny i Słowo Boga, będąc nieśmiertelny, raczyłeś dla naszego zbawienia przyjąć ciało ze świętej Bożej Rodzicielki i zawsze Dziewicy Maryi. Bez żadnej odmiany stałeś się człowiekiem i zostałeś ukrzyżowany. O Chryste Boże, który przez swoją śmierć zniweczyłeś śmierć, który jesteś Jednym z Trójcy Świętej, uwielbiony z Ojcem i Duchem Świętym, zbaw nas!

Z orzeczeń Soboru Efeskiego

"Natura (fyzis) Słowa nie doznała żadnej zmiany, stając się ciałem (por. J 1,14). Słowo zjednoczyło się na zasadzie hipostazy z ciałem, ożywianym przez duszę rozumną. Zostało nazwane Synem Bożym, nie ze względu na wolę lub upodobanie, lub przyjęcie prosopon. Różne natury spotkały się w jedności prawdziwej i z dwóch [jest] wyłącznie jeden Chrystus, jeden Syn. Różnica natur nie została usunięta przez zjednoczenie, lecz niewysłowione spotkanie boskości i człowieczeństwa urzeczywistnia dla nas jednego Chrystusa. Słowo osobiście narodziło się z Dziewicy, ponieważ przyswoiło sobie naturę własnego ciała. Cierpiała nie natura Słowa, lecz ponieważ Jego własne ciało cierpiało, można powiedzieć, że Słowo cierpiało i umarło za nas. Mówimy o jednym Chrystusie i Zbawicielu, nie dlatego, że uwielbiamy człowieka razem ze Słowem, lecz uwielbiamy wyłącznie jednego i tego samego Chrystusa. Odrzucenie zjednoczenia na zasadzie hipostazy, to powrót do mówienia o dwóch synach. Pismo Święte nie mówi, że połączyło się z prosopon (osobą) człowieka, lecz że stało się ciałem. Także Ojcowie nazywają Maryję, Bogarodzicą (Theotokos)".